Volkskrant 04-11-2004

Nieuw leven voor elk mobieltje

Afgedankte mobieltjes blijken gouden handel; ze vinden in Afrika en Azie gretig aftrek. Maar om het afvalprobleem bekommert bijna niemand zich. Door Rene Didde

Drie euro vijftig voor ingeleverde mobiele telefoon. Dat is het bedrag dat recyclingbedrijf ReCell overmaakt naar een goed doel. Wie zijn afgedankte telefoon bijvoorbeeld bij Bruna inlevert, steunt het Duchenne Parents Project dat onderzoek naar de genezing van Duchenne-spierdystrofie bevordte. Vorig jaar zijn daar meer dan 35 duizend telefoons ingezameld, meldt ReCell.

En er is meer. Voor elk via de NS ingeleverd toestel gireert ReCell 3,50 euro aan Stichting Aap, die uitheemse dieren opvangt. Diverse bedrijven leveren hun oude gsm's in bij Recell en steunen op die wijze Novib. Ten slotte kunnen consumenten sinds kort terecht bij ruim zeshonderd DA-drogisterijen. Ditmaal wordt de Hersenstichting er wijzer van.

'Het goede doel is kennelijk een probate prikkel waarmee in amper twee jaar al enkele honderdduizenden mobiele telefoons zijn binnengebracht', zegt ReCell-directeur Henny van Dort Het bedrijf in Bergsenhoek draait nu twee jaar. 'We willen ook de rest van de miljoenen oude mobiele telefoons binnenkrijgen.'

Volgens KPN zijn er in Nederland veertien miljoen toestellen in gcbruik en slingeren er nog eens tien tot vijftien miljoen ongebruikt in de la.

Hersenstichting en consorten hebben al vele honderdduizenden euro's ontvangen, maar Recell (uit Bergschenhoek) is met louter sponsor van goede doelen. De Mobieltjes vormen een levendige handel. Met tienduizenden tegelijk gaan ze de grens over, vooral richting ontwikkelingslanden.

Daartoe sorteert Recell de toestellen eerst. 'Soms hoeve we ze slechts schoon te maken. Vaak moet de display worden vervangen, een nieuwe batterij aangebracht of een ingrijpender reparatie plaatsvinden', zegt Van Dort. Dit werk vindt niet in Nederland, maar 'elders in Europa' plaats.

Niet te repareren toestellen gaan naar het bedrijf Mirec in Eindhoven, dat een goede reputatie geniet in de herverwerking van elektronica-afval. Mirec kan metalen als goud, zilver, palladium en ook koper uit de telefoons strippen en kunststof onderdelen scheiden. Deze stoffen gaan naar smelters en belanden als nieuw in productieprocessen.

Bij Mirec staan dure fijn-shredders klaar, maar de mobieltjes blijven weg. 'Het aantal gsm's dat hier binnenkomt, is te verwaarlozen',stell manager Ren Kik. Ook de Stichting ICT-Milieu die namens fabrikanten als Nokia, Motorola en Philips afgedankte toestellen tracht in te zamelen, zegt dat er nauwelijks een afvalstroom via de inzamelkanalen op gang komt.

Want steeds meer toestellen worden door ReCell opgeknapt. Deze mobiieltjes vinden een nieuw leven in Afrika en Azië. Landen als Oezbekistan, Kazachstan, Kenia en Nigeria slaan het tijdperk van een vaste telefoon over en stappen direct in de mobiele telefonie. Van Dort: 'Dat scheelt het graven van dure kabels. Het is een kwestie van zendmasten plaatsen, en mensen kunnen bellen.'

Telecombedrijven boeken, net als in Europa vooral winst door belminuten te verkopen via abonnementen of prepaidkaarten. De bedrijven doen daar dikwijls voor een habbekrats een toestel bij. 'Dat is vaak een exemplaar van ons en de prijs ervan varieert per type', zegt Van Dort. Hoeveel hij krijgt voor de Nederlandse tweedehandsjes wil hij niet zeggen. 'Het gaat niet om om twee- tot driehonderd Euro.' Van Dort bestrijdt dat bijvoorbeeld een Afrikaanse mobiele beller geen genoegen neemt met een afdankertje. 'De tweedehands toestellen worden op grote schaal afgenomen.'

Op zichzelf is de verlenging van de levensduur van een mobiele telefoons een goede zaak. Veel westerse mobieltjes functioneren nog prima als ze na amper een jaar worden ingewisseld voor een meer trendy model. Wat er echter gebeurt met de naar Afrika en Azië uitgevoerde toestellen als ze daar vroeg of laat worden afgedankt, laat zich raden.

'Niets ten nadele van Afrika, maar als u ziet hoeveel moeite wij doen om waterdichte inzamelsystemen op te zetten en consumenten te bewegen om oude elektronica in te leveren, dan maak ik me geen illusie'. zcgt Annetje Huizinga, directeur van ICT-Milieu. 'Een greppel, sloot of op zijn best een slecht ingerichte stortplaats is vermoedelijk de eindbestemming.'

En wie garandeert dc werking en de veiligheid van een tweedehands toestel, vraagt Huizinga zich af. Wat gebeurt er als zo'n Nokia explodeert in het gezicht van een Oezbeek?'
Goede vraag. De garantietermijn bedraagt in Europese landen twaalf maanden na verkoop, onder voorwaade dat er niemand aan het toestel heeft geprutst', antwoordt producent Nokia. 'Dat geldt ook voor de veiligheid. Toestellen ouder dan twaalf maanden hebben geen garantie marketingmanager An Tips van Nokia Benelux. Mede vanwege mogelijke imagoschade bij eventuele milieuproblemen met westerse mobi's in ontwikkelingslanden, wil Nokia geen zaken doen met Recell. 'Wij willen geen contact met dit soort bedrijven. Wij staan op standpunten dat alle oude toestellen moeten worden vernietigd bij Mirec. Recel Zegt met gecertificeerde bedrijven te werken die de werking en veiligheid van gereviseerde toestellen garanderen.'Er wordt niet gerommeld. Ik streef naar langlopende handel en niet naar snelle winst', zegt Recell-directeur Van Dort. Hij is zich bewust van het vooruitschuiven van het afvalprobleem. 'Wij hebben geen grip op het afvalstadium van de telefoons in exportlanden. Wij kunnen hooguit afnemers informeren over het belang van afvalinzameling. Wij wijzen ze erop dat er waardevolle edelmetalen in mobiele telefoons zitten. Onze website toont het recycleschema. Als ze voldoende volume inzamelen, kunnen ze het ons aanbieden.'

Ook het Ministerie van Milieubeheer (VROM) zegt niets te kunnen voorschrijven voor de afdankertjes. 'Het is namelijk geen afvalstroom, maar een goederenstroom', zegt een woordvoerder. 'Wel is in de Basel-conventie twee jaar geleden een partnerschap opgericht waarin overheden en telefoonfabrikanten proberen inzamelstructuren op te zetten in ontwikkelingslanden.'

Directeur Johan Hahn van de Hersenstichting erkent dat een deel van het Nederlandse afvalprobleem door zijn goede doelenactie naar ontwikkelingslanden wordt verschoven. 'Wij zijn ons daar terdege van bewust, maar we hebben er geen oplossing voor. Met de export van de cultuur van mobiele telefoons moeten we ook aan gedegen inzameling werken in deze landen. Wij zouden graag samen met betrokken ministeries en bijvoorbeeld milieu-organisaties daar een bijdrage aan leveren.'